Trong tâm thức của người Việt, ngôi nhà gỗ ba gian không chỉ là nơi che mưa che nắng mà còn là biểu tượng của sự trường tồn, là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc của dòng họ. Rất nhiều gia chủ ấp ủ giấc mơ dựng một nếp nhà gỗ để báo hiếu cha mẹ hoặc làm nơi thờ tự gia tiên. Tuy nhiên, một băn khoăn lớn nhất thường cản trở quyết định của nhiều người chính là vấn đề tài chính và vật liệu. Liệu rằng khi xây dựng nếp nhà truyền thống này, chúng ta có bắt buộc phải sử dụng 100% các loại gỗ quý hiếm, đắt đỏ hay không? Bài viết chuyên sâu dưới đây sẽ phân tích tường tận về kết cấu, kỹ thuật và giải pháp vật liệu, giúp quý khách hàng có cái nhìn thấu đáo để đưa ra quyết định tối ưu nhất cho công trình tâm huyết của mình.
Quan niệm về vật liệu trong kiến trúc nhà gỗ cổ truyền
Từ xa xưa, cha ông ta khi làm nhà thường tận dụng những nguồn nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên. Mặc dù những ngôi nhà của các bậc quan lại, phú hộ thường được làm hoàn toàn bằng gỗ Lim, Sến, Táu để phô trương sự giàu sang và đảm bảo độ bền hàng trăm năm, nhưng điều đó không có nghĩa là quy chuẩn bắt buộc cho mọi nếp nhà. Kiến trúc nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ thực chất rất linh hoạt trong việc phối kết hợp các loại vật liệu. Bản chất của sự bền vững trong nhà gỗ nằm ở hệ khung kết cấu mộng rắp tinh xảo và sự am hiểu về đặc tính sinh học của từng loại gỗ tại từng vị trí cụ thể.
Một quan niệm sai lầm phổ biến hiện nay là phải dùng “toàn Lim” hoặc “toàn Hương” thì nhà mới tốt. Thực tế, việc sử dụng toàn bộ gỗ nhóm I (nhóm gỗ quý nhất) chắc chắn sẽ mang lại độ bền tuyệt đối và giá trị thẩm mỹ đẳng cấp, nhưng nó cũng đẩy Chi phí làm nhà gỗ 3 gian lên mức rất cao, đôi khi vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình. Sự thật là, nếu biết cách phối hợp các loại gỗ khác nhau dựa trên tính năng chịu lực và môi trường tiếp xúc, gia chủ hoàn toàn có thể sở hữu một ngôi nhà gỗ đẹp, bền bỉ với thời gian mà chi phí lại giảm đi đáng kể.
Phân tích kết cấu để lựa chọn gỗ phù hợp
Để trả lời câu hỏi có cần dùng toàn bộ gỗ tốt hay không, chúng ta cần đi sâu vào giải phẫu kết cấu của một ngôi nhà gỗ ba gian. Ngôi nhà được cấu thành từ hàng trăm cấu kiện lớn nhỏ, và mỗi cấu kiện lại chịu những tác động lực nén, lực kéo và tác động môi trường khác nhau. Sự phân hóa này chính là chìa khóa để chúng ta tối ưu hóa vật liệu.
Ưu tiên gỗ tốt cho hệ thống cột và khung chịu lực chính
Hệ thống cột là thành phần quan trọng nhất, được ví như xương sống của ngôi nhà. Cột cái, cột quân và cột hiên là những bộ phận chịu tải trọng cực lớn từ toàn bộ phần mái dồn xuống. Hơn nữa, chân cột thường nằm ở vị trí thấp, dễ tiếp xúc với hơi ẩm từ nền nhà (dù đã có tảng đá kê). Do đó, đối với hệ thống cột, xà lòng, quá giang, gia chủ nên ưu tiên sử dụng các loại gỗ tốt, có độ cứng cao, thớ gỗ đanh chắc và đặc biệt là khả năng chống mối mọt tự nhiên tốt. Gỗ Lim (Lim Lào hoặc Lim Nam Phi), gỗ Gõ Đỏ là những ứng cử viên sáng giá nhất cho vị trí này. Việc đầu tư gỗ tốt cho bộ khung chịu lực là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự an toàn và tuổi thọ công trình.
Sử dụng gỗ tầm trung cho các cấu kiện mái và vách
Ngược lại với hệ cột, các cấu kiện thuộc phần mái như hoành, rui, mè lại yêu cầu tính chất khác. Hoành và rui cần độ dẻo dai để nâng đỡ ngói nhưng không nhất thiết phải quá cứng nặng như cột. Thực tế, cha ông ta thường sử dụng gỗ Xoan (đã ngâm tẩm kỹ) cho hệ rui mè. Gỗ Xoan có ưu điểm là nhẹ, giúp giảm tải trọng lên bộ khung, thớ gỗ dai và có vị đắng tự nhiên khiến mối mọt không thích tấn công. Việc sử dụng gỗ Xoan hoặc các loại gỗ nhóm thấp hơn cho phần mái hoành, rui, mè là một giải pháp thông minh giúp tiết kiệm đáng kể ngân sách mà vẫn đảm bảo kỹ thuật. Khi nhận bảng báo giá làm nhà gỗ 3 gian, quý khách sẽ thấy sự chênh lệch rất lớn nếu thay đổi chủng loại gỗ ở hạng mục này.
Gỗ Mít và ý nghĩa tâm linh trong không gian thờ tự
Một ví dụ điển hình nữa của việc phối hợp gỗ là sử dụng gỗ Mít. Gỗ Mít có màu vàng sang trọng, mùi thơm nhẹ, vân đẹp nhưng tính chất cơ lý lại mềm hơn Lim. Do đó, gỗ Mít ít khi được dùng làm cột trụ cho những ngôi nhà lớn nhưng lại là “vua” trong việc làm các cấu kiện trang trí, cửa võng, cuốn thư hay bàn thờ. Trong một ngôi nhà ba gian, gian giữa thường là gian thờ, gia chủ có thể kết hợp khung nhà bằng gỗ Lim nhưng các chi tiết nội thất, vách ngăn gian thờ dùng gỗ Mít. Sự kết hợp này vừa đảm bảo độ vững chãi của khung nhà, vừa tạo nên sự ấm cúng, linh thiêng cho không gian thờ cúng.
Giải pháp “Thượng thu hạ thách” và bài toán kinh tế
Trong xây dựng nhà gỗ, thuật ngữ “Tiền nào của nấy” luôn đúng, nhưng “Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm” còn đúng hơn. Việc băn khoăn làm nhà gỗ 3 gian hết bao nhiêu tiền phụ thuộc rất nhiều vào tư duy lựa chọn vật liệu của gia chủ. Thay vì cố gắng chạy theo những loại gỗ quý hiếm đã cạn kiệt nguồn cung, việc sử dụng các dòng gỗ nhập khẩu chất lượng cao với trữ lượng dồi dào như Lim Nam Phi, Gõ Đỏ Pachy đang là xu hướng tất yếu. Các loại gỗ này có tính chất cơ lý tương đương gỗ trong nước nhưng giá thành lại mềm hơn rất nhiều.
Bên cạnh đó, giải pháp kết hợp vật liệu hiện đại cũng đang được áp dụng rộng rãi. Ví dụ, thay vì làm vách thuận (vách ốp hai bên hông nhà) hoàn toàn bằng gỗ đục chạm cầu kỳ, gia chủ có thể xây tường gạch trần, ốp gạch gốm hoặc xây tường trát vữa truyền thống kết hợp với các ô cửa sổ gỗ chữ Thọ. Cách làm này không chỉ giảm bớt khối lượng gỗ, hạ thấp chi phí mà còn tạo nên nét kiến trúc giao thoa độc đáo, giúp ngôi nhà mát mẻ hơn về mùa hè và ấm áp về mùa đông. Các đơn vị cung cấp dịch vụ làm nhà gỗ trọn gói uy tín thường sẽ tư vấn rất kỹ phương án này cho khách hàng.
Chi phí xây dựng và các yếu tố ảnh hưởng
Để hình dung rõ hơn về tài chính, chúng ta cần bóc tách các khoản mục chi phí. Một ngôi nhà gỗ 3 gian thông thường có diện tích từ 60m2 đến 80m2. Tổng chi phí làm nhà gỗ 3 gian trọn gói sẽ bao gồm: chi phí gỗ nguyên liệu (chiếm khoảng 50-60%), chi phí nhân công chạm khắc và lắp dựng (chiếm 30%), và các chi phí khác như ngói, đá, sơn, vận chuyển. Nếu sử dụng toàn bộ gỗ Lim Lào, mức giá có thể lên đến hàng tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu chuyển sang dùng Lim Nam Phi cho khung cột và gỗ Dâu, gỗ Xoan cho các chi tiết phụ trợ, con số này có thể giảm xuống đáng kể, phù hợp hơn với ngân sách của đại đa số gia đình Việt.
Cần lưu ý rằng, bảng báo giá làm nhà gỗ 3 gian còn phụ thuộc vào độ tinh xảo của hoa văn. Một ngôi nhà với các đường nét đục chạm kênh bong, sắc sảo, nhiều tầng lớp chắc chắn sẽ có giá nhân công cao hơn nhiều so với một ngôi nhà bào trơn đóng bén theo lối kiến trúc tối giản. Do đó, nếu ngân sách hạn hẹp, gia chủ có thể cân nhắc giảm bớt các chi tiết đục chạm rườm rà, tập trung vào vẻ đẹp của vân gỗ tự nhiên và sự cân đối của hình khối kiến trúc.
Quy trình thi công và lựa chọn đơn vị uy tín
Dù bạn chọn loại gỗ nào, thì tay nghề của người thợ vẫn là yếu tố quyết định hồn cốt của ngôi nhà. Một thanh gỗ tốt vào tay thợ vụng cũng có thể bị hỏng, nhưng một thanh gỗ thường vào tay thợ giỏi có thể trở thành tác phẩm nghệ thuật. Khi tìm hiểu xây nhà gỗ 3 gian hết bao nhiêu tiền, quý khách đừng chỉ nhìn vào con số tổng cuối cùng mà hãy xem xét năng lực thực tế của xưởng thi công. Hãy yêu cầu xem các công trình họ đã thực hiện, xem cách họ pha gỗ, cách họ làm mộng.
Hiện nay, có rất nhiều gói dịch vụ làm nhà gỗ trọn gói từ thiết kế, thi công đến hoàn thiện nội thất. Lợi ích của việc chọn dịch vụ trọn gói là sự đồng bộ trong quy trình, gia chủ không phải lo lắng về việc mua thừa thiếu vật tư hay quản lý thợ thuyền. Tuy nhiên, cần phải có hợp đồng rõ ràng quy định chủng loại gỗ cho từng hạng mục. Ví dụ: Cột dùng gỗ gì, xà dùng gỗ gì, vách dùng gỗ gì, không được mập mờ đánh tráo khái niệm.
Vẻ đẹp của sự hài hòa trong kiến trúc nhà gỗ
Cuối cùng, giá trị của một ngôi nhà gỗ đẹp nằm ở sự hài hòa. Hài hòa giữa kiến trúc và cảnh quan sân vườn, hài hòa giữa công năng sử dụng và yếu tố tâm linh, và quan trọng nhất là hài hòa giữa suất đầu tư và hiệu quả mang lại. Một ngôi nhà gỗ 3 gian được làm kết hợp giữa gỗ Lim vững chãi và tường gạch mộc mạc, mái ngói rêu phong vẫn toát lên vẻ đẹp sang trọng, cổ kính mà không cần phải dát vàng hay dùng 100% gỗ quý.
Thị trường nhà gỗ hiện nay rất đa dạng, cho phép gia chủ có nhiều sự lựa chọn. Đừng để áp lực phải dùng “gỗ nhất” làm rào cản ngăn bạn thực hiện ước mơ. Hãy tìm đến những chuyên gia, những người thợ cả có tâm để được tư vấn giải pháp “liệu cơm gắp mắm”. Kỹ thuật làm nhà gỗ hiện đại kết hợp với tinh hoa truyền thống hoàn toàn có thể tạo ra những công trình để đời với chi phí hợp lý.
Tóm lại, câu trả lời là bạn KHÔNG cần thiết phải dùng toàn bộ gỗ tốt (nhóm I) cho tất cả các chi tiết của nhà gỗ 3 gian. Hãy đầu tư thông minh: Mạnh tay cho bộ khung chịu lực và linh hoạt tiết kiệm ở các hạng mục trang trí, che chắn. Đó mới là cách chơi nhà gỗ của người sành sỏi và am hiểu.
