Trong văn hóa kiến trúc của người Việt, ngôi nhà không chỉ là nơi che mưa che nắng mà còn là biểu tượng của sự hưng thịnh, là nơi lưu giữ những giá trị tâm linh và truyền thống của gia đình. Khi nhắc đến những công trình mang đậm hồn cốt dân tộc, chúng ta không thể không nhắc đến những nếp nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ với mái ngói đỏ tươi và hệ thống cột kèo vững chãi. Ngày nay, xu hướng phục dựng lại những không gian sống hoài cổ này đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, một trong những băn khoăn lớn nhất của các gia chủ khi bắt tay vào thực hiện ước mơ này chính là vấn đề tài chính. Cụ thể hơn, việc lựa chọn hình dáng cột trụ là tròn hay vuông cũng ảnh hưởng rất lớn đến tổng thể ngân sách. Vậy Chi phí làm nhà gỗ 3 gian nếu dùng cột tròn và cột vuông khác nhau ra sao? Bài viết này sẽ đi sâu phân tích từng khía cạnh kỹ thuật, thẩm mỹ và kinh tế để giúp quý khách hàng có cái nhìn thấu đáo nhất trước khi đưa ra quyết định.
Vai trò của hệ thống cột trong kết cấu nhà gỗ 3 gian
Trước khi đi vào so sánh chi tiết về giá thành, chúng ta cần hiểu rõ vai trò tối quan trọng của hệ thống cột trong kết cấu nhà gỗ. Khác với nhà xây tường gạch chịu lực, nhà gỗ truyền thống dựa hoàn toàn vào bộ khung gỗ để đứng vững. Hệ thống này bao gồm các cột cái, cột quân và cột hiên được liên kết với nhau bằng các xà, kẻ, bẩy qua hệ thống mộng sàm tinh xảo. Cột nhà chính là bộ phận chịu lực thẳng đứng, truyền tải toàn bộ trọng lượng của mái nhà xuống nền móng. Do đó, dù là cột tròn hay cột vuông, yêu cầu tiên quyết vẫn là sự chắc chắn, khả năng chịu lực tốt và độ bền theo thời gian.
Trong quan niệm phong thủy và thẩm mỹ xưa, hình dáng của cột cũng mang những ý nghĩa nhất định. Cột tròn thường tượng trưng cho sự tròn đầy, viên mãn và sự luân chuyển khí tốt trong ngôi nhà. Cột vuông lại mang ý nghĩa của sự vững chãi, vuông vức, tượng trưng cho đất. Việc lựa chọn loại cột nào đôi khi phụ thuộc vào sở thích của gia chủ, vào kiến trúc tổng thể của quần thể công trình hoặc đơn giản là bài toán kinh tế khi tính toán báo giá làm nhà gỗ 3 gian.
Phân tích đặc điểm và chi phí khi sử dụng cột tròn
Cột tròn là hình ảnh quen thuộc và phổ biến nhất trong các công trình nhà gỗ cổ truyền, từ đình, chùa cho đến nhà ở dân gian. Về mặt thẩm mỹ, cột tròn tạo cảm giác mềm mại, uyển chuyển cho không gian. Những đường cong của thân cột giúp làm giảm bớt sự thô cứng của vật liệu gỗ, tạo nên sự hài hòa với các chi tiết hoa văn chạm khắc uốn lượn trên các cấu kiện khác như kẻ, bẩy hay chồng rường. Tuy nhiên, để có được vẻ đẹp ấy, chi phí đầu tư cho cột tròn thường cao hơn đáng kể so với cột vuông.
Yếu tố đầu tiên làm tăng giá thành của cột tròn chính là khối lượng gỗ nguyên liệu. Để làm ra một chiếc cột tròn có đường kính 30cm, người thợ phải lựa chọn một cây gỗ nguyên khối có đường kính lớn hơn, khoảng 35cm đến 40cm, sau đó tiến hành xẻ bớt phần giác và tiện tròn. Quá trình này tạo ra một lượng gỗ hao hụt khá lớn, được gọi là bìa gỗ, mà thường không thể tận dụng vào các cấu kiện chịu lực chính khác. Chính tỷ lệ hao hụt nguyên liệu cao này đã đẩy giá thành vật tư lên cao.
Thứ hai là về chi phí nhân công và máy móc. Việc gia công cột tròn đòi hỏi kỹ thuật cao hơn và thời gian lâu hơn. Trước đây, khi chưa có máy móc hiện đại, người thợ phải đẽo tròn hoàn toàn bằng tay, tốn rất nhiều công sức. Ngày nay, dù đã có máy tiện hỗ trợ nhưng công đoạn xử lý bề mặt, đánh bóng và đặc biệt là việc làm mộng trên bề mặt cong vẫn phức tạp hơn nhiều so với bề mặt phẳng. Các mối nối, mộng sàm trên cột tròn đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối để đảm bảo độ khít và khả năng chịu lực, điều này yêu cầu người thợ phải có tay nghề rất cao. Vì vậy, khi tìm hiểu làm nhà gỗ 3 gian hết bao nhiêu tiền với phương án cột tròn, gia chủ cần xác định ngân sách sẽ nhỉnh hơn.
Phân tích đặc điểm và chi phí khi sử dụng cột vuông
Ngược lại với cột tròn, cột vuông mang đến một vẻ đẹp khỏe khoắn, góc cạnh và có phần hiện đại hơn. Trong kiến trúc cổ, cột vuông thường ít được sử dụng cho hàng cột cái hay cột quân trong nhà chính mà thường xuất hiện ở cột hiên, cột cổng hoặc các công trình phụ trợ như nhà ngang, quán tẩy. Tuy nhiên, hiện nay nhiều gia chủ muốn cách tân hoặc tối ưu chi phí cũng đã lựa chọn cột vuông cho nhà chính.
Về mặt kinh tế, sử dụng cột vuông giúp tiết kiệm chi phí đáng kể. Lợi thế lớn nhất nằm ở việc tận dụng nguyên liệu. Từ một hộp gỗ xẻ, người thợ có thể pha cắt thành cột vuông với tỷ lệ hao hụt thấp hơn rất nhiều so với việc phải tiện tròn. Gỗ xẻ vuông cũng dễ dàng vận chuyển và xếp dỡ hơn. Điều này trực tiếp làm giảm đơn giá vật liệu đầu vào cho công trình.
Về mặt kỹ thuật thi công, việc làm mộng và liên kết các cấu kiện trên bề mặt phẳng của cột vuông đơn giản hơn so với bề mặt cong. Việc đo đạc, lấy mực và gia công các lỗ mộng diễn ra nhanh chóng và thuận tiện hơn. Điều này giúp giảm bớt số lượng ngày công thợ, từ đó hạ thấp chi phí nhân công lắp dựng. Do đó, nếu ngân sách hạn hẹp, gia chủ có thể cân nhắc phương án này khi nhận tư vấn về chi phí làm nhà gỗ 3 gian trọn gói.
So sánh chênh lệch giá thành thực tế
Để hình dung rõ hơn về sự chênh lệch, chúng ta có thể đặt lên bàn cân so sánh. Giả sử cùng một loại gỗ (ví dụ gỗ Lim Nam Phi), cùng một kích thước tiết diện chịu lực tương đương. Nếu chọn làm cột tròn, chi phí cho hệ thống cột có thể cao hơn từ 15% đến 25% so với cột vuông. Con số này bao gồm cả tiền gỗ nguyên liệu tăng thêm do hao hụt và tiền nhân công gia công. Đối với một ngôi nhà gỗ 3 gian có trung bình từ 12 đến 18 cột (tùy theo lối kiến trúc đủ cột hay trốn cột), số tiền chênh lệch này có thể lên tới hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đồng tùy thuộc vào loại gỗ quý hiếm mà gia chủ lựa chọn.
Tuy nhiên, giá thành không chỉ dừng lại ở bản thân chiếc cột. Cột tròn thường đi kèm với lối kiến trúc kẻ truyền, chồng rường với nhiều hoa văn mềm mại, đòi hỏi các cấu kiện khác cũng phải được gia công tỉ mỉ tương xứng. Trong khi đó, cột vuông thường phù hợp với lối kiến trúc đơn giản hơn, ít chạm trổ cầu kỳ hơn. Do đó, tổng thể xây nhà gỗ 3 gian hết bao nhiêu tiền sẽ phụ thuộc vào sự đồng bộ trong phong cách thiết kế mà loại cột đó quy định.
Các yếu tố khác ảnh hưởng đến tổng chi phí
Bên cạnh hình dáng cột, còn rất nhiều yếu tố khác cấu thành nên giá trị của một ngôi nhà gỗ. Đầu tiên và quan trọng nhất là loại gỗ. Gỗ Lim Lào, Lim Nam Phi, Gỗ Gõ Đỏ, Gỗ Mít, Gỗ Xoan… mỗi loại có một mức giá chênh lệch nhau rất lớn. Gỗ Lim Lào hiện nay cực kỳ khan hiếm và đắt đỏ, trong khi Lim Nam Phi có giá thành “mềm” hơn và chất lượng cũng rất ổn định, đang là sự lựa chọn phổ biến. Nếu muốn tiết kiệm tối đa, gia chủ có thể chọn gỗ Xoan, tuy nhiên độ bền và vẻ đẹp vân gỗ sẽ không thể sánh bằng các loại gỗ nhóm I.
Yếu tố thứ hai là độ tinh xảo của hoa văn chạm khắc. Một ngôi nhà gỗ được đục chạm thủ công bởi những nghệ nhân lành nghề sẽ có giá trị cao hơn nhiều so với những ngôi nhà đục máy CNC đại trà. Từng nét đục kênh bong, sắc sảo trên các đầu dư, kẻ hiên, cửa bức bàn… chính là linh hồn của ngôi nhà, biến nó thành một tác phẩm nghệ thuật thực thụ. Đây là yếu tố quan trọng khi các đơn vị thi công tính toán để báo giá dịch vụ làm nhà gỗ trọn gói.
Yếu tố thứ ba là quy mô và kết cấu móng, mái. Một ngôi nhà 3 gian có thể có diện tích lòng nhà rộng hẹp khác nhau, chiều cao tàu mái khác nhau. Phần móng nhà, bậc tam cấp lát đá xanh nguyên khối hay gạch đỏ, mái lợp ngói mũi hài thủ công hay ngói nhà máy… tất cả đều đóng góp vào bảng dự toán cuối cùng. Việc lựa chọn một đơn vị thiết kế và thi công có tâm, có tầm sẽ giúp gia chủ tối ưu hóa được các chi phí này mà vẫn đảm bảo chất lượng công trình.
Lời khuyên khi lựa chọn cột tròn hay cột vuông
Việc quyết định chọn cột tròn hay cột vuông không nên chỉ dựa vào chi phí mà cần xét đến tính thẩm mỹ và sự phù hợp với không gian chung. Nếu quý khách yêu thích vẻ đẹp truyền thống mẫu mực, muốn ngôi nhà của mình mang đậm dáng dấp của những nếp nhà xưa, tạo cảm giác ấm cúng, bề thế và sang trọng, thì cột tròn là sự lựa chọn không thể thay thế. Sự đầu tư ban đầu có thể cao hơn, nhưng giá trị thẩm mỹ và cảm xúc mà nó mang lại là trường tồn. Một ngôi nhà gỗ đẹp chuẩn lối cổ thường gắn liền với hình ảnh những hàng cột tròn bóng bẩy, vững chãi.
Ngược lại, nếu quý khách sở hữu một khuôn viên đất có hạn, hoặc muốn xây dựng một không gian thờ tự kết hợp nhà ở mang hơi hướng cách tân, giản lược bớt các chi tiết rườm rà để tập trung vào công năng sử dụng và tiết kiệm chi phí, thì cột vuông là một phương án rất đáng cân nhắc. Hoặc một giải pháp dung hòa thường thấy là sử dụng cột tròn cho gian chính (nơi đặt bàn thờ) và cột vuông cho các gian biên hoặc hiên nhà. Sự kết hợp khéo léo này vừa giữ được nét trang trọng cần thiết, vừa giúp giảm bớt áp lực tài chính.
Quy trình làm việc và lựa chọn đơn vị thi công uy tín
Để có được một ngôi nhà gỗ ưng ý với chi phí hợp lý nhất, việc lựa chọn đơn vị thi công là yếu tố then chốt. Một đơn vị uy tín sẽ minh bạch trong việc báo giá, rõ ràng trong nguồn gốc vật liệu gỗ và cam kết về tiến độ cũng như chất lượng thi công. Quy trình làm việc chuyên nghiệp thường bắt đầu từ việc khảo sát hiện trạng, lắng nghe mong muốn của gia chủ, lên phương án thiết kế sơ bộ, bóc tách khối lượng và lập dự toán chi tiết.
Trong quá trình tìm kiếm đối tác làm nhà gỗ, quý khách nên đến tận xưởng sản xuất để “mục sở thị” tay nghề của người thợ, xem xét chất lượng gỗ mộc trước khi sơn phủ. Điều này giúp tránh được tình trạng “treo đầu dê bán thịt chó”, sử dụng gỗ rác, gỗ kém chất lượng trà trộn vào công trình. Đặc biệt, với những hạng mục quan trọng như cột nhà, việc kiểm tra xem cột có bị tâm, bị dập vỡ hay mắt chết hay không là vô cùng quan trọng để đảm bảo tuổi thọ cho ngôi nhà hàng trăm năm.
Chúng tôi hiểu rằng, mỗi ngôi nhà gỗ được dựng lên là tâm huyết cả đời của gia chủ. Dù lựa chọn cột tròn hay cột vuông, điều quan trọng nhất vẫn là cái tâm của người làm nghề và sự hài lòng của người sử dụng. Hy vọng qua bài viết này, quý khách đã có thêm những thông tin hữu ích để cân nhắc cho dự định lớn của mình.
